Recht op bijstand van een advocaat

Overleg met advocaat nog voor eerste politieverhoor.

Verdachten kunnen nog voor hun eerste verhoor een vertrouwelijk overleg krijgen met hun advocaat. Van zodra ze zijn aangehouden, komt daar, en dat gedurende de arrestatietermijn, de bijstand van een advocaat bij tijdens het verhoor. Ook bij het verhoor door de onderzoeksrechter kan de verdachte op bijstand rekenen. De arrestatietermijn van 24 uur kan trouwens verlengd worden met nog eens 24 uur.

Vertrouwelijk overleg met advocaat

Wie verdacht wordt van een misdrijf kan voortaan, nog voor zijn eerste verhoor, een vertrouwelijk overleg hebben met zijn advocaat. Hoe dat precies in zijn werk gaat, hangt af van het feit of de verdachte al dan niet gearresteerd is.

Vertrouwelijk overleg bij niet gearresteerde verdachte

De verdachte kan, voor het eerste verhoor, overleggen met zijn advocaat. Hij kiest zelf een advocaat, of hij krijgt er een toegewezen. Alleen wie verdacht is van een misdrijf waarvoor hij kan aangehouden worden, krijgt die mogelijkheid. Dit betekent dat het moet gaan om misdrijven waarop een gevangenisstraf van een jaar of meer staat. Bij verkeersmisdrijven wordt, om praktische redenen, geen voorafgaand contact met de advocaat toegelaten.

Elke meerderjarige verdachte kan afstand doen van het voorafgaand overleg. Dat gebeurt schriftelijk. Een minderjarige kan dat niet.

Wanneer de politie de verdachte schriftelijk uitnodigt voor een verhoor kan ze zijn rechten (zwijgrecht, recht om zichzelf niet te beschuldigen, en recht op voorafgaand vertrouwelijk overleg) en de feiten in de uitnodiging uiteenzetten. In dat geval moet de verdachte ervoor zorgen dat hij dat vertrouwelijke overleg al heeft gehad, nog voor hij zich op het politiebureau voor verhoor aanbiedt. Zijn die zaken niet in de uitnodiging vermeld, of gebeurt het verhoor niet op uitnodiging, dan kan het verhoor op vraag van de verdachte eenmalig worden uitgesteld zodat hij een advocaat kan raadplegen.

Vertrouwelijk overleg bij gearresteerde verdachte

Een verdachte die gearresteerd wordt, heeft vanaf dat moment en vóór het eerstvolgende politieverhoor recht om eerst zijn advocaat te raadplegen. Aangezien de arrestatietermijn in principe maar 24 uur duurt, is dat consult in een strikt tijdsschema gegoten.

De gearresteerde kiest in principe zelf zijn advocaat. Maar bij de Orde van de Vlaamse Balies en de ?Ordre des barreaux francophones et germanophone’ wordt er wel een permanentiedienst georganiseerd. Die staat 24 uur op 24 uur paraat voor het geval de verdachte zelf geen advocaat kiest of zijn gekozen advocaat verhinderd is.

De advocaat moet binnen twee uur na het eerste contact ter plaatse zijn. Het vertrouwelijk overleg mag hoogstens 30 minuten duren. Pas daarna kan het verhoor beginnen. Lukt het niet om een vertrouwelijk overleg te houden binnen twee uur dan kan het verhoor starten, maar alleen na een telefonisch vertrouwelijk overleg met de permanentiedienst.

De mogelijkheden om afstand te doen van het vertrouwelijk overleg zijn strikter dan bij niet gearresteerde verdachten. Minderjarigen kunnen geen afstand doen. Meerderjarigen wel, maar dan alleen na een vertrouwelijk telefonisch contact met de permanentiedienst. Die afstand gebeurt ook hier schriftelijk.

Schriftelijke verklaring

Iedere verdachte, gearresteerd of niet, krijgt voor het eerste verhoor een schriftelijke verklaring met zijn rechten.

Ondervraagde wordt verdachte

Iemand die verhoord wordt zonder verdachte te zijn, heeft in principe geen recht op een vertrouwelijk onderhoud met een advocaat. Maar als hij in de loop van het verhoor het etiket van verdachte krijgt, verandert zijn situatie. In dat geval licht de politie hem onmiddellijk in van de rechten die hij als verdachte heeft, en krijgt hij een schriftelijke verklaring met zijn rechten. Concreet betekent dit ondermeer dat hij, van zodra hij beschouwd wordt als een verdachte, het recht krijgt om, vóór verder verhoor, een vertrouwelijk onderhoud met zijn advocaat te hebben.

Bijstand van advocaat tijdens verhoor

Iedere verdachte heeft tijdens zijn arrestatieperiode trouwens recht op bijstand van een advocaat bij elk verhoor. Niet aangehouden verdachten krijgen dit recht niet. Zij kunnen hun verhoor altijd onderbreken om een advocaat te raadplegen.

De rol van de advocaat is in dit stadium uiteraard wel beperkt. Hij heeft vooral een toezichthoudende taak. Hij ziet toe op

de eerbiediging van het recht om zichzelf niet te beschuldigen en van het zwijgrecht;

de wijze waarop de verdachte tijdens het verhoor wordt behandeld (ongeoorloofde druk of dwang);

de kennisgeving van de rechten van verdediging en het regelmatig verloop van het verhoor.

Schendingen hierop kan hij onmiddellijk laten noteren in het pv van verhoor.

Het verhoor kan een keer onderbroken worden voor een vertrouwelijk overleg op vraag van de verdachte of de advocaat. Dit voor hoogstens 15 minuten. Een onderbreking kan ook als er nieuwe strafbare feiten aan het licht komen die geen verband houden met de feiten die voor het verhoor zijn meegedeeld.

Een meerderjarige kan schriftelijk afstand doen van de bijstand bij het verhoor. Minderjarigen kunnen geen afstand doen.

Verlenging arrestatieperiode

De arrestatietermijn kan voortaan verlengd worden. Normaalgezien duurt hij hoogstens 24 uur. De onderzoeksrechter kan nu een bevel tot verlenging afleveren. Ofwel ambtshalve, ofwel op vordering van de procureur. De vrijheidsbeneming als gevolg van dat bevel is ook beperkt tot 24 uur. Een verlenging kan alleen als er ernstige aanwijzingen van schuld aan een misdaad of wanbedrijf zijn, of bij bijzondere omstandigheden. Het bevel is met redenen omkleed en slechts één keer mogelijk. Het vermeldt de gegevens die het ingaan van de nieuwe termijn verantwoorden.

Ook bij de verhoren tijdens die verlenging kan de verdachte op bijstand van een advocaat rekenen. De verdachte heeft trouwens ook recht op 30 minuten vertrouwelijk overleg met zijn advocaat.

Vertrouwenspersoon en medische bijstand

Iedere gearresteerde verdachte mag een vertrouwenspersoon inlichten over zijn aanhouding. Het is de ondervrager of zijn aangestelde die daarvoor instaat. Wanneer men vreest dat hierdoor bv. bewijzen zullen verdwijnen, kan de procureur of de onderzoeksrechter de melding uitstellen zolang dat nodig is in het belang van het onderzoek.

Dezelfde mensen hebben ook recht op medische bijstand.

Ondervraging onderzoeksrechter

Tijdens de ondervraging door de onderzoeksrechter (wanneer die moet beslissen over een bevel tot aanhouding) kan de advocaat de gearresteerde verdachte ook bijstaan. Alleen een meerderjarige kan van dit recht afstand doen.

Ook hier ziet de advocaat erop toe of de rechten van de verdachte niet worden geschonden. Hij kan desgevallend zijn opmerkingen geven. Hij mag ook opmerkingen maken over de mogelijke aflevering van een aanhoudingsbevel.

Een voorafgaand vertrouwelijk overleg met de advocaat is hier niet mogelijk.

Geen vertrouwelijk overleg of geen bijstand

De procureur of de onderzoeksrechter kan de gearresteerde verdachte een vertrouwelijk onderhoud met of de bijstand van zijn advocaat ontzeggen. Dit kan alleen maar omwille van uitzonderlijke omstandigheden, eigen aan de zaak, en voor zover er dwingende redenen zijn. Voorbeelden hiervan zijn bv. ontvoeringszaken waarbij er snel moet gereageerd worden.

Geen veroordeling

Een persoon kan niet veroordeeld worden op basis van een verklaring die is afgelegd zonder dat de mogelijkheid werd gegeven tot overleg en bijstand van een advocaat (dat laatste bij een arrestatie). Een veroordeling kan alleen als er ook andere bewijselementen zijn.

Andere rechten van de ondervraagde

Iedereen die verhoord wordt, in welke hoedanigheid ook (getuige, aangever, slachtoffer, verdachte) krijgt van de politie voor het verhoor voortaan een beknopt mededeling van de feiten waarover hij verhoord zal worden.

Nieuw is ook dat iedereen het recht heeft om zichzelf niet in beschuldiging te stellen. 
En verdachten krijgen bovendien een zwijgrecht. Dat recht wordt nu expliciet in de wetgeving ingeschreven. Het werd wel al langer aanvaard als algemeen rechtsbeginsel.

Plaatsbezoek

Tot slot nog dit. Bij een plaatsbezoek voor een reconstructie kan de verdachte ook bijgestaan worden door zijn advocaat. Ook het slachtoffer kan zijn advocaat meebrengen.

Salduz-zaak

Deze nieuwe regelgeving kadert in de Salduz-rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.


zie ook Nieuw protocol Salduz

Hebt u nog een vraag hierover, of wilt u meteen een afspraak maken voor een consultatie?

Klik dan hier.